Warmtepompboiler: hoe werkt hij en wat levert hij op
Vraag de gratis checklist aanWarmtepompboiler
Wil je van het gas af voor je warme water, maar niet meteen je hele verwarming ombouwen? Een warmtepompboiler is dan vaak de stap die zich in de praktijk het snelst laat maken. Zo'n toestel warmt je tapwater op met een kleine warmtepomp in plaats van met een gasgestookte ketel of een gewoon elektrisch element. Het haalt warmte uit de lucht en gebruikt daarvoor twee tot drie keer minder stroom dan een elektrische boiler, wat het verbruik voor warm water flink drukt. In dit kennisartikel lees je hoe een warmtepompboiler werkt, wat het rendement in de praktijk is, welk type bij welke woning past en wanneer hij wel of niet de verstandige stap is.
Wat is een warmtepompboiler?
Een warmtepompboiler is een voorraadvat voor warm tapwater met daarop of ernaast een kleine warmtepomp. Waar een elektrische boiler het water opwarmt met een verwarmingselement, werkt een warmtepompboiler als je koelkast, maar dan omgekeerd: hij onttrekt warmte aan de lucht en brengt die over op het water in het vat. Een elektrisch element zit er meestal ook nog in, als hulp op koude dagen en voor de wekelijkse opwarming tegen legionella.
De vaten die ik in woningen tegenkom lopen van ongeveer 150 tot 300 liter. Voor een gemiddeld gezin is een inhoud van 200 tot 270 liter gangbaar.
Hoe werkt hij?
In de warmtepomp zit een koudemiddel dat al bij lage temperatuur verdampt. Een ventilator blaast lucht over de verdamper; het koudemiddel neemt die warmte op en verdampt. Een compressor perst de damp samen, waardoor de temperatuur oploopt tot ruim boven de 60 °C. Die warmte staat het koudemiddel in de condensor af aan het water in het vat. Een expansieventiel zet het koudemiddel daarna terug naar lage druk en de kringloop begint opnieuw.
De verhouding is wat het toestel aantrekkelijk maakt: voor elke kilowattuur stroom die de compressor gebruikt, haalt hij er twee tot drie kilowattuur warmte gratis uit de lucht bij.
Wat het rendement in de praktijk betekent
Dat rendement heet de COP (coefficient of performance). Op papier noemen fabrikanten COP-waarden van 3 tot soms boven de 4. Over een heel jaar gemeten zien we in de praktijk eerder een COP tussen 2,8 en 3,5, afhankelijk van de luchttemperatuur en de watertemperatuur die je instelt.
Reken even mee. Een gezin dat per jaar zo'n 2.500 kWh warmte nodig heeft voor warm water, verbruikt met een elektrische boiler ook ongeveer 2.500 kWh stroom. Met een warmtepompboiler op een jaargemiddelde COP van 3 is dat nog maar rond de 830 kWh. Voor hetzelfde warme water gebruik je dus grofweg een derde van de stroom.
Let op één ding: hoe hoger je de watertemperatuur zet, hoe lager de COP. Instellen op 55 °C in plaats van 65 °C scheelt merkbaar in verbruik, zolang je de legionella-opwarming maar blijft draaien.
De drie luchtbronnen op een rij
Waar het toestel zijn warmte vandaan haalt, bepaalt sterk waar je het kwijt kunt en hoe hij presteert. Er zijn drie varianten.
| Luchtbron | Waar de warmte vandaan komt | Waar je op let |
|---|---|---|
| Ventilatielucht | Afgezogen lucht uit keuken en badkamer | Vervangt je mechanische ventilatie; vast luchtdebiet nodig |
| Binnenlucht | De ruimte waar het toestel staat | Koelt die ruimte af; minstens 20 m³ luchtvolume nodig |
| Buitenlucht | Buitenlucht via twee kanalen of een buitendeel | Werkt overal, maar de COP zakt bij vorst |
Een binnenluchttoestel in een kleine, afgesloten bijkeuken koelt die ruimte in de winter af tot een graad of 10. Dat kan prima, maar houd er rekening mee dat je die warmte ergens vandaan haalt.
Hoeveel warm water levert hij?
Een warmtepompunit warmt langzamer op dan een gasketel: het volledig opwarmen van een koud vat duurt al gauw 6 tot 9 uur. Daarom werkt een warmtepompboiler met een voorraad in plaats van doorstroom. Kies je de vatinhoud te klein, dan douch je koud voordat het vat weer op temperatuur is. Welke inhoud bij jouw gezin en douchegedrag past, werk ik apart uit op de pagina over de juiste boilervat-grootte kiezen.
Geluid en opstelling
De ventilator en de compressor samen zitten meestal rond de 40 tot 50 dB op een meter afstand. Dat is zacht, maar niet niks als het toestel de hele nacht draait. Zet hem daarom niet tegen een slaapkamermuur. Reken verder op een condensafvoer: bij het afkoelen van de lucht ontstaat condens dat via een sifon op het riool weg moet, ongeveer een kwart tot een halve liter per draaiuur.
Legionella en de wekelijkse opwarming
Omdat het water lang in het vat staat en de warmtepomp op een gematigde temperatuur werkt, is legionellapreventie een aandachtspunt. De standaardaanpak is het vat één keer per week met het elektrische element naar 60 tot 65 °C brengen. Hoe dat precies zit en waar je op moet letten, staat op de pagina over legionella in de boiler.
Nadelen van een warmtepompboiler
Ik zet ze op een rij, want een eerlijk verhaal helpt je meer dan een lijstje voordelen.
Hij warmt langzaam op. Een koud vat is pas na 6 tot 9 uur weer op temperatuur. Kies je de inhoud te krap voor je gezin, dan sta je bij de tweede douchebeurt koud.
Hij maakt geluid. Reken op 40 tot 50 dB op een meter afstand, en dat de hele nacht door als het toestel dan opwarmt. Tegen een slaapkamermuur hoor je dat.
Hij heeft lucht nodig. Een toestel op binnenlucht vraagt minstens 20 m³ luchtvolume en koelt die ruimte in de winter af tot een graad of 10. In een krappe kast of een dichte meterkast past hij dus niet.
Zijn rendement zakt in de kou. Bij 5 °C omgevingslucht haalt hij een lagere COP dan bij 20 °C, en onder het vriespunt neemt het elektrische element het vaker over. Precies in de winter, wanneer warm water je het meeste kost.
Er komt condens vrij, een kwart tot een halve liter per draaiuur, die via een sifon op het riool moet. Zit er geen afvoer in de buurt van de opstelplek, dan wordt dat alsnog een klus.
De aanschaf ligt hoger dan die van een gewone elektrische boiler. Dat verschil verdien je terug op je verbruik, maar het is wel de drempel waar de meeste mensen op afhaken.
En hij vraagt de wekelijkse opwarming tegen legionella, waarbij het elektrische element het vat naar 60 tot 65 °C brengt. Die opwarming kost stroom en drukt je jaarrendement.
In de praktijk zie ik dat vooral de eerste twee punten bepalen of iemand tevreden is: de opwarmtijd en de opstelplek. De rest vang je op met een goede keuze vooraf.
Subsidie op een warmtepompboiler
Een warmtepompboiler komt in aanmerking voor de ISDE-subsidie, voluit de investeringssubsidie duurzame energie. Het toestel moet dan op de apparatenlijst van de regeling staan en door een installatiebedrijf zijn geplaatst, en je vraagt de subsidie aan nadat de installatie klaar is. Het bedrag verschilt per toestel en per jaar, dus kijk voor je koopt of het model dat je op het oog hebt op de lijst staat. Ik zie in de praktijk regelmatig dat mensen eerst kopen en daarna pas naar de regeling kijken, en dan blijkt het toestel er niet op te staan.
Warmtepompboiler of je cv-ketel houden?
Zolang je nog een gasketel hebt die ook je tapwater maakt, is de eerlijke vraag: loont het om alleen het warme water los te trekken van het gas? Dat hangt af van je verbruik, je stroomtarief en of je toch al richting all-electric gaat. Die afweging maak ik puntsgewijs op de pagina cv-ketel vs warmtepompboiler, zodat je het voor je eigen situatie kunt narekenen.
Zelf plaatsen of laten monteren?
Een warmtepompboiler zonder buitendeel is voor een handige klusser goed zelf te plaatsen; er komt geen werk aan koudemiddel bij kijken. Wel wil je de opstelplek, de elektragroep en de wateraansluiting kloppend hebben. De stappen en de valkuilen daarvan heb ik uitgewerkt op de pagina warmtepompboiler zelf plaatsen.
Welke warmwateroplossing past bij jouw woning?
Dat hangt af van je verbruik, ruimte en of je gasloos gaat. In een onafhankelijk energieadvies kiezen we samen de beste route voor je hele woning. Start met de keuzehulp.
Vraag je energieadvies aan · €250Veelgestelde vragen
Werkt een warmtepompboiler in een koude garage?
Ja, maar zijn rendement zakt mee met de luchttemperatuur. Bij een ruimte van 5 °C haalt hij een lagere COP dan bij 20 °C, en onder het vriespunt schakelt hij eerder over op het elektrische element. Een garage kan; een verwarmde bijkeuken presteert beter.
Hoe lang gaat een warmtepompboiler mee?
Reken op zo'n 15 tot 20 jaar voor het vat, mits het water niet te hard is en de anode op tijd wordt vervangen. De compressor is doorgaans het onderdeel dat als eerste aan vervanging toe is.
Kan ik hem combineren met zonnepanelen?
Dat werkt goed. Omdat de warmtepompboiler zijn opwarming flexibel kan plannen, kun je hem overdag laten draaien op je eigen zonnestroom en zo bijna gratis warm water maken.
De complete warmwater-checklist
In negen punten kies je de beste manier om zonder gas warm water te maken voor jouw woning en huishouden. Laat je e-mail achter, dan sturen we de checklist toe.