Indirect gestookt boilervat op de warmtepomp: werking en verswaterstation
Vraag de gratis checklist aanBoilervat warmtepomp
Overweeg je een warmtepomp en vraag je je af hoe die eigenlijk aan warm water komt voor je douche en kraan? Dat gebeurt niet zomaar: een warmtepomp maakt water van 50 tot 55 graden, terwijl je voor ruimteverwarming maar 35 tot 45 graden nodig hebt. Er zijn twee manieren om dat op te lossen. De ene bewaart een voorraad warm tapwater in een vat, de andere maakt het warme water pas op het moment dat je de kraan opendraait. Beide werken met dezelfde warmtepomp, maar ze gedragen zich anders op comfort, ruimte en legionellarisico.
In dit kennisartikel lees je hoe een indirect gestookt boilervat werkt, hoe een verswaterstation het anders aanpakt, en wanneer welke opzet bij jouw woning past.
Hoe een warmtepomp warm tapwater maakt
Een warmtepomp haalt warmte uit de buitenlucht of de bodem en tilt die naar een bruikbaar niveau. Voor de vloerverwarming is dat vaak 35 graden aanvoer, en daar is een warmtepomp erg goed in. Warm tapwater is een ander verhaal: je wilt uiteindelijk zo'n 45 graden uit de douchekraan, en om dat veilig en met marge te kunnen leveren wordt het water in het systeem naar 50 tot 55 graden gebracht.
De warmtepomp schakelt daarvoor tijdelijk over naar een hogere condensortemperatuur. Tijdens die tapwaterproductie stopt de ruimteverwarming even. In de praktijk merk je daar bij een goed gedimensioneerd vat niets van, omdat een opwarmslag van een half vol vat meestal binnen 20 tot 40 minuten klaar is.
Het indirect gestookte vat met spiraalwisselaar
Een indirect gestookt boilervat is een geisoleerd vat, meestal 150 tot 300 liter, met daarin een lange spiraal (de warmtewisselaar). Door die spiraal stroomt het verwarmingswater van de warmtepomp. Het tapwater zelf, het water dat je drinkt en waarmee je doucht, komt dat vat in vanaf de waterleiding en wordt via de wand van de spiraal opgewarmd. De twee waterstromen raken elkaar dus nooit.
"Indirect" slaat precies daarop: de warmtepomp verwarmt niet rechtstreeks het tapwater, maar via een tussenstap. Het voordeel is dat je een echte voorraad warm water hebt staan. Een vat van 200 liter op 52 graden levert makkelijk twee stevige douchebeurten achter elkaar zonder dat de warmtepomp bij hoeft te springen.
Waarom het wisselaaroppervlak zo bepalend is
Hier zit het grote verschil met een oude cv-ketelboiler. Een gasketel duwt water van 70 tot 80 graden door de spiraal, dus een klein wisselaaroppervlak is dan genoeg. Een warmtepomp levert maar 50 tot 55 graden. Om diezelfde warmte toch snel genoeg over te dragen, heb je een veel groter contactoppervlak nodig.
In de praktijk zie ik dat een warmtepompgeschikt vat een wisselaar van grofweg 3 tot 6 vierkante meter heeft, terwijl een klassiek cv-boilervat het met de helft afkan. Een veelgemaakte fout die ik tegenkom is dat mensen een oud boilervat willen hergebruiken op een nieuwe warmtepomp. Dat vat warmt dan tergend langzaam op, of haalt de ingestelde temperatuur simpelweg niet. Kies daarom altijd een vat dat expliciet als warmtepompvat is gebouwd, met een ruime spiraal onderin.
Het verswaterstation: warm water zonder voorraadvat
Een verswaterstation pakt het anders aan. Hierbij staat er geen voorraad drinkwater klaar, maar een buffervat met verwarmingswater van 55 tot 60 graden. Zodra je de warme kraan opendraait, stroomt koud leidingwater door een compacte platenwisselaar, waar het in een fractie van een seconde wordt opgewarmd door dat buffervatwater. Je maakt het warme tapwater dus vers, op het moment dat je het nodig hebt.
Zo'n platenwisselaar moet flink vermogen kunnen leveren: voor een comfortabele douchestraal reken ik met 40 tot 60 kilowatt momentaan warmteoverdracht. Dat klinkt enorm, maar het is heel kort. Het grote pluspunt is dat er nooit een grote hoeveelheid tapwater blijft staan, en dat hetzelfde buffervat ook je vloerverwarming kan voeden.
COP op tapwater ligt lager dan op verwarming
Eerlijk is eerlijk: warm tapwater kost een warmtepomp meer moeite dan ruimteverwarming. Hoe hoger de gevraagde temperatuur, hoe lager het rendement. Waar een warmtepomp op 35 graden vloerverwarming een COP van 4 tot 5 haalt (vier tot vijf keer zoveel warmte als stroom), zakt dat op tapwater van 52 graden naar een COP van ongeveer 2,2 tot 2,8.
Dat is geen defect, dat is natuurkunde. Je kunt het wel gunstig houden door de vattemperatuur niet hoger te zetten dan nodig. Elke graad lager helpt het rendement. Ik stel een tapvat daarom meestal in op 50 tot 52 graden, met een aparte anti-legionellaslag als dat nodig is.
Legionella: wanneer het wel en niet speelt
Legionella kan groeien in stilstaand water tussen ongeveer 25 en 45 graden. Bij een voorraadvat is dat een aandachtspunt: daar staat immers een flinke hoeveelheid tapwater. Daarom draait een indirect vat periodiek, meestal wekelijks, een cyclus naar 60 graden om de bacterie af te doden.
Bij een verswaterstation ligt dat gunstiger. Er staat geen voorraad tapwater, alleen verwarmingswater achter een wisselaar, en de kleine hoeveelheid leidingwater in de wisselaar wordt bij elk tappunt ververst. Het legionellarisico is daardoor klein. Voor een gezin zonder speciale gezondheidsrisico's is dat een van de sterkste argumenten voor een verswaterstation.
Welke opzet bij welke woning
| Kenmerk | Indirect gestookt vat | Verswaterstation |
|---|---|---|
| Voorraad warm tapwater | 150 tot 300 liter klaar | geen, vers per tapbeurt |
| Piekcomfort meerdere douches | zeer goed | goed, mits buffer warm |
| Legionellarisico | aanwezig, cyclus nodig | klein |
| Vattemperatuur | 50 tot 55 graden | buffer 55 tot 60 graden |
| Ruimtebeslag | groter vat | compacter, deelt buffer |
Voor een gezin dat 's ochtends kort na elkaar doucht en waar ruimte geen probleem is, werkt een indirect vat prima. Voor een woning waar de warmtepomp toch al een buffervat heeft voor de verwarming, en waar je het legionellarisico laag wilt houden, is een verswaterstation vaak de nettere oplossing. Twijfel je over de vatgrootte, kijk dan eerst naar je werkelijke warmwaterverbruik voordat je een maat kiest.
Welke warmwateroplossing past bij jouw woning?
Dat hangt af van je verbruik, ruimte en of je gasloos gaat. In een onafhankelijk energieadvies kiezen we samen de beste route voor je hele woning. Start met de keuzehulp.
Vraag je energieadvies aan · €250Veelgestelde vragen
Kan ik mijn oude cv-boilervat op een warmtepomp aansluiten?
Meestal niet met goed resultaat. Een cv-boilervat heeft een te kleine spiraal voor de lage aanvoertemperatuur van een warmtepomp, waardoor het vat traag opwarmt of de temperatuur niet haalt. Een warmtepompgeschikt vat met een ruime wisselaar werkt veel beter.
Hoelang duurt het opwarmen van een tapwatervat?
Een half leeg vat van 200 liter is met een goed gedimensioneerde warmtepomp meestal binnen 20 tot 40 minuten weer op temperatuur. Een volledig koud vat kan een tot twee uur vragen, afhankelijk van het vermogen.
Verbruikt tapwater maken veel stroom?
Relatief wel, omdat de COP op tapwater met 2,2 tot 2,8 lager ligt dan de 4 tot 5 op vloerverwarming. Door de vattemperatuur zo laag mogelijk te houden en warmteterugwinning op de douche te overwegen, houd je het verbruik in de hand.
De complete warmwater-checklist
In negen punten kies je de beste manier om zonder gas warm water te maken voor jouw woning en huishouden. Laat je e-mail achter, dan sturen we de checklist toe.