Warm water zonder gas: de opties eerlijk vergeleken
Vraag de gratis checklist aanWarm water zonder gas
Ga je van het gas af en vraag je je af waar je warme water dan vandaan komt? Dat is een terechte vraag, want de cv-ketel deed dat er altijd bij. Zonder gas kies je een aparte oplossing, en de ene past veel beter bij jouw situatie dan de andere. In dit kennisartikel zet ik de opties op een rij, met hun rendement en de valkuilen die ik in de praktijk tegenkom.
Warm water zonder gas, hoe zit dat
Warm water uit de kraan is goed voor een flink deel van je energieverbruik, vaak meer dan mensen denken: ruwweg een vijfde van wat een huishouden aan energie gebruikt gaat naar tapwater. Douchen, afwassen, handen wassen: het loopt op. Reken voor een gemiddeld gezin met zo'n 50 liter warm water per persoon per dag. Zolang je een cv-ketel had, verwarmde die het water met gas. Ga je van het gas af, dan zijn er grofweg vier manieren om warm water te maken: met een warmtepompboiler, een zonneboiler, een elektrische boiler of via je warmtepomp. Daarnaast kun je met douchewarmteterugwinning een deel van de warmte hergebruiken.
Welke past, hangt af van drie dingen: hoeveel warm water je gebruikt, hoeveel ruimte je hebt en of je al een warmtepomp voor de verwarming plaatst. Ik loop de opties langs.
Warmtepompboiler
Een warmtepompboiler is een boilervat met een kleine warmtepomp erbovenop. Die haalt warmte uit de omgevingslucht, bijvoorbeeld uit je bijkeuken, schuur of garage, en verwarmt daarmee het water in het vat. Precies zoals een warmtepomp voor de verwarming, maar dan alleen voor je tapwater.
De winst zit in het rendement. Een warmtepompboiler haalt uit één kilowattuur stroom ruwweg twee tot drie kilowattuur warmte; dat is een rendement van 200 tot 300%. Daarmee is hij in gebruik veruit de zuinigste elektrische optie. Voor een gemiddeld gezin dat van het gas af gaat, is dit voor het tapwater vaak de logische keuze.
Er zijn wel voorwaarden. Hij heeft ruimte nodig, want het vat is fors: veel modellen hebben een inhoud van 200 tot 300 liter en zijn bijna twee meter hoog. Hij koelt de ruimte waar hij staat een beetje af en maakt wat geluid, dus een leefruimte is geen goede plek. En hij heeft aanvoerlucht nodig; in een piepklein afgesloten kastje werkt hij niet goed. In een bijkeuken, garage of technische ruimte is hij op zijn plek.
Zonneboiler
Een zonneboiler gebruikt zonnewarmte, niet zonnestroom. Op je dak ligt een collector die door de zon wordt opgewarmd; die warmte gaat naar een voorraadvat en verwarmt je tapwater voor. In de zomer kan een zonneboiler een groot deel van je warme water leveren, tot ongeveer 80 tot 90% van de vraag in de zonnige maanden, in de winter een stuk minder. Over een heel jaar dekt een zonneboiler ruwweg de helft van je warmwatervraag.
Omdat de zon niet altijd genoeg levert, heeft een zonneboiler altijd een naverwarming nodig. Die kan elektrisch zijn of via je warmtepomp lopen. De zonneboiler doet het voorwerk, de naverwarming vult aan tot de gewenste temperatuur.
Een zonneboiler is sterk als aanvulling, vooral in huishoudens met een fors warmwaterverbruik. Als losse oplossing is hij minder vanzelfsprekend geworden, omdat een warmtepompboiler eenvoudiger te plaatsen is en het hele jaar rond werkt. In de praktijk zie ik zonneboilers vooral bij grotere gezinnen en bij mensen die hun dak liever voor warmte dan voor extra stroom gebruiken.
Elektrische boiler en doorstroomboiler
Een gewone elektrische boiler verwarmt water met een elektrisch element, net als een waterkoker. Simpel en betrouwbaar, maar in gebruik de duurste optie, want elke kilowattuur stroom levert precies één kilowattuur warmte: een rendement van 100%, zonder de winst die een warmtepompboiler wel maakt.
Toch heeft hij zijn plek. Voor een enkel tappunt met weinig verbruik, zoals een gastentoilet of een keukenkraan ver van de rest, is een kleine elektrische boiler of een doorstroomboiler vaak de praktische keuze. Een doorstroomboiler heeft geen voorraadvat: hij verwarmt het water op het moment dat je de kraan opendraait. Handig waar weinig ruimte is en het verbruik laag, maar voor een douche vraagt hij een fors vermogen, al gauw enkele kilowatt.
Als hoofdvoorziening voor een heel huishouden is een elektrische boiler zelden verstandig, simpelweg omdat het verbruik hoog uitpakt. Voor bijzaken is hij prima.
Warm water via je warmtepomp
Plaats je toch al een warmtepomp voor je verwarming, dan kan die vaak ook je warme water maken. Veel warmtepompen leveren zowel verwarming als tapwater, met een ingebouwd of los boilervat. Dan heb je één toestel voor alles en geen aparte boiler nodig.
Dit is dikwijls de nette oplossing als je het hele huis aanpakt. Let wel op de temperatuur: tapwater wil je op ongeveer 60 graden hebben, terwijl je verwarmingswater op lage temperatuur draait, en warm water maken kost een warmtepomp meer moeite dan laagtemperatuur verwarmen. Een goed bemeten toestel met een passend vat regelt dat prima, maar een te krap systeem loopt op piekmomenten leeg. Bij een gezin dat graag achter elkaar doucht, is de vatgrootte het aandachtspunt.
Douchewarmteterugwinning
Douchewarmteterugwinning, kortweg douche-WTW, is geen bron maar een besparing. Het warme water dat de afvoer inloopt, is zonde: daar zit nog veel warmte in. Een douche-WTW is een warmtewisselaar in de afvoer die met dat wegstromende water het koude toevoerwater voorverwarmt. Zo hoeft je boiler minder bij te verwarmen.
Een goede douche-WTW wint ongeveer 40 tot 60% van de warmte uit het afvoerwater terug. Het mooie is dat het werkt op het moment dat je doucht, precies wanneer de vraag het hoogst is. Bij een verticale pijp in de douche-afvoer is de winst het grootst. Het is een stille, onderhoudsvrije maatregel die goed combineert met elke bron van warm water. Bij nieuwbouw of een badkamerverbouwing is het een logisch moment om hem mee te nemen.
Verbruik en rendement vergeleken
Het verschil tussen de opties zit vooral in het rendement. Onderstaande tabel zet ze naast elkaar.
| Optie | Rendement | Geschikt voor | Aandachtspunt |
|---|---|---|---|
| Warmtepompboiler | 200-300% (2-3 kWh warmte per kWh stroom) | gezin, ruimte in bijkeuken of garage | vat van 200-300 liter, aanvoerlucht nodig |
| Zonneboiler | gratis zonwarmte, ~50% jaardekking | fors verbruik, geschikt dak | naverwarming nodig, winter weinig |
| Elektrische boiler | 100% | klein of ver tappunt | hoog verbruik als hoofdbron |
| Via de warmtepomp | 200-300% | wie toch een warmtepomp plaatst | vatgrootte bij douchepiek |
| Douche-WTW | wint ~40-60% terug | aanvulling op elke bron | verticale afvoer vereist |
Voor een gemiddeld gezin reken ik met die 50 liter warm water per persoon per dag. Een warmtepompboiler haalt daarbij jaargemiddeld een rendement van 2,5 tot 3: uit 1 kWh stroom komt dan 2,5 tot 3 kWh warmte, terwijl een elektrische boiler voor diezelfde warmte drie keer zoveel stroom trekt. Zet je er een douche-WTW voor die 40 tot 60% terugwint, dan hoeft de boiler nog minder bij te verwarmen. Wie al een warmtepomp plaatst, kan het tapwater daar vaak het handigst bij onderbrengen.
Boilervat en de juiste grootte
De grootte van het vat bepaalt of je op een drukke ochtend niet zonder warm water komt te zitten. Te klein en de laatste die doucht staat koud; te groot en je verwarmt onnodig veel water dat je niet gebruikt. Als vuistregel reken ik ruwweg 40 tot 50 liter vatinhoud per persoon.
De maat kies je op je gezin en je gewoontes. Een tweepersoonshuishouden dat kort doucht heeft genoeg aan een vat van 80 tot 120 liter, terwijl een gezin met opgroeiende kinderen die achter elkaar de badkamer in gaan al snel richting 150 tot 200 liter gaat. Ook een ligbad vraagt fors meer dan een douche. Ga uit van je piekmoment, niet van je gemiddelde: het gaat om de ochtend waarop iedereen tegelijk warm water wil.
Legionella en veiligheid
Bij warm water hoort een woord over legionella. Die bacterie kan groeien in lauw stilstaand water, tussen ruwweg 25 en 45 graden. Om dat te voorkomen moet het water in het vat periodiek voldoende heet worden, doorgaans naar 60 graden. De meeste boilers en warmtepompboilers hebben daarvoor een automatische opwarmronde die het vat regelmatig naar die veilige temperatuur brengt.
In de praktijk gaat het vooral mis bij systemen die op te lage temperatuur draaien om stroom te besparen, of bij een tappunt dat je zelden gebruikt en waar het water lang stilstaat. Laat de legionella-instelling met rust, spoel weinig gebruikte kranen af en toe goed door, en houd het vat op de voorgeschreven temperatuur. Dan zit het goed.
Welke optie past bij jouw huis
De keuze wordt overzichtelijk als je een paar vragen beantwoordt. Plaats je een warmtepomp voor je verwarming? Dan is het tapwater daar vaak het handigst bij onder te brengen. Heb je geen warmtepomp, wel ruimte in een bijkeuken of garage, en een normaal gezinsverbruik? Dan is een warmtepompboiler doorgaans de zuinige keuze. Heb je een fors verbruik en een geschikt dak, en wil je zonnewarmte gebruiken? Dan is een zonneboiler als aanvulling het overwegen waard. En voor een klein, ver tappunt met weinig verbruik volstaat een elektrische boiler of doorstroomboiler.
Veelgemaakte fouten uit de praktijk
Wat ik met warm water regelmatig zie misgaan.
Een warmtepompboiler is in een te kleine, afgesloten ruimte gezet, waardoor hij te weinig lucht heeft en het rendement onder de 2 zakt in plaats van de verwachte 2,5 tot 3.
Het boilervat is te krap gekozen, bijvoorbeeld 100 liter voor een gezin van vier, waardoor het gezin op de drukke ochtend zonder warm water zit.
De legionella-instelling is uitgezet om stroom te besparen, met een gezondheidsrisico als gevolg.
Er is een dure elektrische boiler als hoofdvoorziening geplaatst, terwijl een warmtepompboiler in gebruik drie keer zo zuinig was geweest.
Geen van deze fouten ligt aan de techniek. Ze liggen aan de keuze en de plaatsing vooraf.
Welke warmwateroplossing past bij jouw woning?
Dat hangt af van je verbruik, ruimte en of je gasloos gaat. In een onafhankelijk energieadvies kiezen we samen de beste route voor je hele woning. Start met de keuzehulp.
Vraag je energieadvies aan · €250Veelgestelde vragen
Hoe kan ik douchen zonder gas?
Met een warmtepompboiler, een zonneboiler, een elektrische boiler of via je warmtepomp. De warmtepompboiler is voor de meeste woningen de logische keus, want die gebruikt twee tot drie keer minder stroom dan een elektrische boiler en vraagt geen aanpassing aan je verwarming.
Wat zijn de nadelen van een doorstroomboiler?
Hij maakt warm water op het moment dat je de kraan opendraait, en dat vraagt een fors elektrisch vermogen. Voor een douche kom je al snel op een aansluiting die je groepenkast niet zomaar levert. Voor een keukenkraantje is het prima, voor douchen in een gewone woning meestal niet.
Wat is de zuinigste manier om warm water te maken?
Over een heel jaar gerekend de warmtepompboiler, zeker in combinatie met zonnepanelen: je laat hem overdag opwarmen op je eigen stroom. Een zonneboiler haalt in de zomermaanden een hoger rendement, maar levert in december te weinig en heeft dan naverwarming nodig.
De complete warmwater-checklist
In negen punten kies je de beste manier om zonder gas warm water te maken voor jouw woning en huishouden. Laat je e-mail achter, dan sturen we de checklist toe.