Warmtepomp: hoe het werkt, welke soorten er zijn en of het bij jouw huis past
Vraag de gratis checklist aanBeste warmtepomp
Denk je erover om je huis met een warmtepomp te verwarmen? Voor de meeste woningen is dat de kern van gasloos verwarmen. Een warmtepomp haalt warmte uit de lucht, de bodem of je ventilatielucht en zet die met weinig stroom om in behaaglijke warmte. In dit kennisartikel lees je hoe hij werkt, welke soorten er zijn en of jouw huis er klaar voor is.
Wat is een warmtepomp en hoe werkt hij
Een warmtepomp maakt geen warmte met een vlam, zoals je cv-ketel. Hij verplaatst warmte. Hij haalt warmte uit de buitenlucht, de bodem of de ventilatielucht, tilt die met een compressor naar een bruikbare temperatuur, en geeft die af aan het water van je verwarming of rechtstreeks aan de lucht in huis.
De winst zit in dat verplaatsen. Uit 1 kilowattuur stroom haalt een goede warmtepomp drie tot vier kilowattuur warmte. Dat getal heet de COP op een bepaald moment, en de SCOP over een heel stookseizoen. Een lucht/water-warmtepomp haalt in de praktijk een SCOP van 3,5 tot 4,5; een bodemwarmtepomp zit door de stabiele bron vaak op 4,0 tot 5,0. Een cv-ketel komt niet in de buurt van dat rendement, en dat is precies waarom een warmtepomp ondanks het stroomverbruik zuiniger uitpakt.
Belangrijk om te begrijpen: een warmtepomp werkt het liefst op lage temperatuur. Waar een cv-ketel water van 70 °C rondpompt, doet een warmtepomp zijn werk het best rond de 35 tot 45 °C. Vloerverwarming draait van nature rond 35 °C, radiatoren vaak op 55 tot 70 °C. Elke graad lager scheelt: als vuistregel uit de praktijk levert 5 °C lagere aanvoer al snel 10 tot 15% minder stroom op. Hoe lager de temperatuur die je huis nodig heeft, hoe hoger het rendement. Die ene regel verklaart bijna alles wat verderop komt.
Welke soorten warmtepompen zijn er
Er is niet één warmtepomp. Welke bij je past hangt af van je huis en je situatie.
Lucht/water-warmtepomp
De meest gekozen soort. Hij haalt warmte uit de buitenlucht en geeft die af aan je cv-water, voor vloerverwarming of radiatoren. Voor de meeste woningen is dit de logische keuze. Je hebt een buitenunit nodig, en die maakt geluid, dus plaatsing telt.
Grondgebonden of bodemwarmtepomp
Deze haalt warmte uit de bodem via een boring. De brontemperatuur is het hele jaar rond stabiel, zo'n 10 tot 12 °C, dus het rendement is hoger en constanter, juist in de winter. Er is geen buitenunit die geluid maakt, en in de zomer kun je er vaak mee koelen. De boring maakt hem duurder in aanleg.
Hybride warmtepomp
Een kleinere warmtepomp naast je bestaande cv-ketel. De pomp doet het grootste deel van het jaar het werk, de ketel springt bij op de koudste dagen. In de praktijk neemt de pomp zo 60 tot 80% van de warmtevraag over, waarmee je fors op gas bespaart zonder je hele installatie te vervangen. Voor veel bestaande woningen is dit de verstandige eerste stap.
Ventilatiewarmtepomp
Deze gebruikt de warme afvoerlucht van je ventilatie als bron. Hij is compact en heeft geen buitenunit, maar in de meeste huizen is hij niet krachtig genoeg om het hele huis te verwarmen. Sterk voor warm water en in goed geïsoleerde, compacte woningen.
Lucht/lucht-warmtepomp (airco)
Een airco is ook een warmtepomp: hij verwarmt en koelt de lucht rechtstreeks. Voor een paar ruimtes of als bijverwarming is dat een zuinige manier om gas te besparen, maar hij verwarmt geen water en dus geen vloerverwarming of radiatoren.
Monoblock of split-warmtepomp
Dit gaat niet over de warmtebron maar over de bouwvorm van een lucht-water warmtepomp. Bij een monoblock zit alle koeltechniek in de buitenunit en loopt alleen cv-water naar binnen. Bij een split zit een deel binnen en loopt er koudemiddel tussen buiten en binnen. Een monoblock is eenvoudiger te plaatsen en vraagt geen F-gassen-monteur voor het koudemiddel; een split is soms handiger bij lange leidingen of weinig buitenruimte.
Hoge-temperatuur warmtepomp
Een uitvoering die het water tot zo'n 70 graden kan verwarmen. Daardoor kun je vaak je bestaande radiatoren houden, wat in een oudere woning veel verbouwing scheelt. De keerzijde is dat het rendement daalt naarmate je heter stookt, dus het verbruik ligt hoger dan bij een lage-temperatuuropstelling. Zinvol als beter isoleren of grotere radiatoren geen optie is.
PVT-warmtepomp
Hier vormen speciale PVT-panelen op het dak de warmtebron: die leveren tegelijk stroom en warmte. Er is geen buitenunit die geluid maakt en het rendement is stabiel, maar je hebt genoeg dakoppervlak en een grotere investering nodig. Interessant als je een stille, dakgebonden oplossing wilt en toch al met zonnepanelen bezig bent.
Ter vergelijking zet ik de types naast elkaar zoals ik ze in de praktijk tegen elkaar afweeg:
| Type | Bron | SCOP (indicatief) | Geschikt voor | Geluid |
|---|---|---|---|---|
| Lucht/water | Buitenlucht | 3,5-4,5 | Meeste woningen, vloer of ruime radiatoren | Buitenunit, let op plaatsing |
| Bodem (grondgebonden) | Bodem via boring | 4,0-5,0 | Goed geïsoleerd, langere termijn | Geen buitenunit |
| Hybride | Buitenlucht plus cv-ketel | 3,5-4,5 op de pomp | Bestaande bouw, radiatoren | Kleine buitenunit |
| Ventilatie | Afvoerlucht | rond 3,0 | Warm water, compacte woning | Binnen, stil |
| Lucht/lucht (airco) | Buitenlucht | 3,5-4,5 | Losse ruimtes bijverwarmen | Buitenunit |
| Monoblock / split | Buitenlucht | 3,5-4,5 | Bouwvorm van lucht/water | Monoblock: buitenunit |
| Hoge-temperatuur | Buitenlucht | 2,5-3,5 | Bestaande radiatoren houden | Buitenunit |
| PVT | Zonwarmte via dak | 4,0-5,0 | Stille, dakgebonden oplossing | Geen buitenunit |
Werkt een warmtepomp in mijn huis
Dit is de vraag die er echt toe doet. Drie dingen bepalen het antwoord: je isolatie, je afgiftesysteem en het gekozen vermogen.
Isolatie eerst. Een warmtepomp werkt op lage temperatuur, en dat kan alleen als je huis de warmte vasthoudt. In een slecht geïsoleerd huis moet de pomp op een hogere temperatuur stoken, en dan zakt het rendement. In de praktijk zien we dat mensen een warmtepomp kopen voor een huis dat er nog niet klaar voor is, en dan valt de besparing tegen. Begin bij de schil.
Dan het afgiftesysteem. Vloerverwarming is ideaal, want dat werkt van nature op lage temperatuur, rond 35 °C. Heb je radiatoren, dan kan het nog steeds, mits ze groot genoeg zijn om met 45 tot 55 °C hetzelfde vermogen af te geven. Bij woningen uit de jaren zeventig en tachtig zien we vaak dat de meeste radiatoren voldoen na een goede isolatieslag, en dat alleen de krapste vervangen hoeft. Je hoeft dus niet altijd het hele huis om te bouwen.
En het vermogen. Een te zware pomp schakelt te vaak aan en uit en slijt sneller. Een te lichte haalt het niet op koude dagen. Het juiste vermogen bepaal je met een warmteverliesberekening op de ontwerpbuitentemperatuur van min 10 °C, niet met een vuistregel op vierkante meters.
Hybride of volledig elektrisch
De keuze tussen hybride en volledig elektrisch is de vraag die we het vaakst krijgen.
Kies hybride als je geleidelijk wilt verduurzamen, als je nog radiatoren hebt of als je huis nog niet goed genoeg geïsoleerd is. Je houdt je cv-ketel, bespaart meteen 60 tot 80% op je gas, en kunt later alsnog de stap naar volledig elektrisch maken.
Kies volledig elektrisch als je huis goed geïsoleerd is en lage-temperatuur-afgifte heeft, meestal vloerverwarming. Dan gaat de cv-ketel eruit en ben je helemaal van het gas af. Een veelgemaakte fout is die stap zetten in een huis dat er nog niet klaar voor is. Isoleer eerst, dan werkt het.
Verbruik en rendement
Het stroomverbruik schat je het eenvoudigst vanuit je huidige gasverbruik. Een kuub gas levert ongeveer 9 kilowattuur warmte. Verbruik je 1.200 kuub per jaar, dan is dat zo'n 10.800 kilowattuur warmte. Een warmtepomp met een SCOP van 3,5 heeft daar ongeveer 3.000 kilowattuur stroom voor nodig.
Even concreet uit mijn eigen rekenwerk: bij een tussenwoning van rond de 120 m² uit de jaren zeventig reken ik na een isolatieslag met een warmtevraag van ongeveer 9.000 kWh per jaar. Bij een SCOP van 4,0 is dat zo'n 2.250 kWh stroom, tegenover 1.000 kuub gas in de oude situatie. Op een goede plek met vloerverwarming zie ik zulke woningen richting een terugverdientijd van 7 tot 12 jaar gaan, subsidie meegerekend.
Wat het verbruik in de praktijk bepaalt is opnieuw de aanvoertemperatuur. Elke graad lager scheelt. Daarom kijken we bij de keuze niet naar de aanschafprijs alleen, maar naar het seizoensrendement bij de temperatuur die jouw huis nodig heeft. Een deel van dat verbruik kun je zelf opwekken met zonnepanelen, al draait de pomp het hardst in de winter wanneer de panelen het minst opbrengen.
Geluid en plaatsing
Geluid is de meestgestelde vraag, en in de praktijk is het met een goede plaatsing bijna altijd op te lossen. Het geluid komt bij een lucht/water-pomp uit de buitenunit: de ventilator en de compressor.
Voor de erfgrens geldt een norm van 40 dB(A) in de nacht bij de buren. Een goede installateur rekent vooraf uit of de gekozen plek daarbinnen blijft. We zetten de unit op trillingsdempers, houden afstand tot slaapkamerramen en de erfgrens, en gebruiken zo nodig de nachtstand. Wanneer wij installaties controleren waar geklaagd wordt over geluid, blijkt het probleem bijna altijd de plaatsing, niet de pomp zelf.
Onderhoud en levensduur
Een warmtepomp gaat bij goed gebruik 15 jaar of langer mee, vergelijkbaar met of langer dan een cv-ketel. Het onderhoud is beperkt: filters schoonhouden, het systeem gevuld en op druk houden, en periodiek een controle. Een pomp die op het juiste vermogen is bemeten en netjes is ingeregeld, schakelt rustiger en gaat daardoor langer mee.
Veelgemaakte fouten uit de praktijk
Wat wij regelmatig tegenkomen:
De pomp is gekozen zonder het huis door te rekenen, waardoor het vermogen niet klopt.
Het afgiftesysteem is niet ingeregeld, waardoor sommige ruimtes te koud blijven en de aanvoertemperatuur onnodig hoog staat.
Er is niet geïsoleerd voordat de pomp erin ging, waardoor het rendement tegenvalt.
De buitenunit staat op een verkeerde plek, waardoor er geluidsklachten ontstaan.
Deze vier verklaren bijna alle tegenvallende resultaten die we tegenkomen. Geen daarvan ligt aan de warmtepomp zelf; ze liggen aan de voorbereiding en de installatie.
Subsidie en regelgeving
Voor warmtepompen is er subsidie via de ISDE. De hoogte hangt af van het type en het vermogen, en de voorwaarden veranderen af en toe, dus reken met het bedrag dat op het moment van aanschaf geldt. Naast de landelijke regeling hebben sommige gemeenten een eigen bijdrage.
Houd ook de saldering in de gaten: die wordt vanaf 2027 afgebouwd, waardoor het slimmer wordt om je eigen zonnestroom zoveel mogelijk direct te gebruiken. Daarnaast beweegt de regelgeving richting duurzamer verwarmen bij het vervangen van je cv-ketel. De exacte data zijn een aantal keer verschoven, maar de richting is duidelijk: de aardgasketel is op termijn geen vanzelfsprekende vervanging meer.
Checklist voor je begint
Voordat je een warmtepomp kiest, loop je deze punten na. Is je huis voldoende geïsoleerd, of gaat dat eerst gebeuren? Kan je afgiftesysteem op lage temperatuur, dus rond 35 tot 45 °C, of moeten een paar radiatoren mee? Is er een warmteverliesberekening gemaakt voor het juiste vermogen? Is de plek van de buitenunit doordacht qua geluid? En wordt de installatie na plaatsing echt ingeregeld? Als je op deze vijf punten een goed antwoord hebt, ligt een geslaagde installatie voor de hand.
De complete warmtepomp-checklist
In elf punten zie je of jouw woning klaar is voor een warmtepomp: isolatie, afgifte, plek voor de unit, subsidie en meer. Laat je e-mail achter, dan sturen we de checklist toe.
Past een warmtepomp bij jóuw woning?
Of een warmtepomp geschikt is en welk vermogen je nodig hebt, blijkt uit een warmteverliesberekening van je woning. Dat doen we in een onafhankelijk energieadvies, met een concreet plan als resultaat.
Vraag je energieadvies aan · €250Veelgestelde vragen
Kan ik mijn radiatoren houden?
Vaak wel, als ze groot genoeg zijn voor de lagere aanvoertemperatuur van 45 tot 55 °C. Of dat zo is, blijkt uit een berekening per ruimte, niet uit een vuistregel. In de praktijk vervangen we meestal alleen de krapste radiatoren en laten we de rest zitten, zodat je niet meteen het hele huis hoeft om te bouwen naar vloerverwarming.
Werkt een warmtepomp ook in een oude woning?
Ja, mits je de woning eerst goed isoleert en het afgiftesysteem op lage temperatuur kan werken. In een slecht geïsoleerd huis loopt het verbruik op; pak dan eerst de schil aan of kies een hybride opstelling als tussenstap.
Hoeveel stroom verbruikt een warmtepomp?
Dat hangt af van je warmtevraag en de SCOP. Als vuistregel verbruikt een goed geïsoleerde tussenwoning met een warmtevraag rond 9.000 kWh bij een SCOP van 4 zo'n 2.250 kWh stroom per jaar. Reken het na met een warmteverliesberekening van je eigen woning.