Radiatoren houden of vervangen bij een warmtepomp: per kamer bekeken
Vraag de gratis checklist aanLage temperatuur radiatoren
Zit je met de vraag of je huidige radiatoren kunnen blijven hangen als er een warmtepomp komt? In veel woningen kan dat, maar niet in alle. Een warmtepomp werkt het zuinigst bij een lage aanvoertemperatuur, en een radiator die ooit op 70 tot 80 graden is berekend, geeft bij 45 graden een stuk minder warmte af. Of je radiatoren volstaan hangt dus af van hoe goed je huis is geisoleerd en hoe ruim de radiatoren destijds zijn gekozen. De aanpak die werkt is per kamer kijken, in plaats van in een keer alles vervangen.
In dit kennisartikel lees je hoe een radiator zich gedraagt bij lage temperatuur, hoe je per kamer narekent of hij het redt, en wanneer een LT-radiator of ventilatorconvector de betere zet is.
Waarom een warmtepomp lagere temperaturen levert
Een warmtepomp haalt zijn rendement uit een klein verschil tussen de bron (buitenlucht of bodem) en het water dat hij maakt. Hoe lager de aanvoertemperatuur, hoe hoger de COP. Bij 35 graden aanvoer haalt een moderne lucht-water-warmtepomp een COP van 4 tot 5, bij 55 graden zakt dat naar ongeveer 2,5 tot 3. Over een heel jaar praat je dan al gauw over een verschil van 25 tot 40 procent op je stroomverbruik.
Daarom stuurt een goede installateur altijd op een zo laag mogelijke aanvoertemperatuur. En daar wringt het met oude radiatoren: die zijn gekozen om bij 70/50 hun warmte kwijt te kunnen, niet bij 45/40.
Wat een radiator bij lage aanvoertemperatuur nog afgeeft
Een radiator geeft warmte af op basis van het temperatuurverschil met de kamer. Fabrikanten geven het vermogen op bij een gemiddeld verschil van 50 graden (75/65 water in een kamer van 20 graden). Verlaag je de watertemperatuur, dan daalt dat verschil en dus de afgifte. Dat gaat harder dan mensen denken.
| Aanvoer / retour | Gemiddeld verschil met de kamer | Afgifte t.o.v. 75/65 | Waar het bij hoort |
|---|---|---|---|
| 75/65 graden | 50 graden | 100 procent | oude cv-ketel |
| 55/45 graden | 30 graden | ongeveer 55 procent | hoge-temperatuur-warmtepomp |
| 45/40 graden | ongeveer 22 graden | ongeveer 40 procent | LT, goed geisoleerd huis |
| 35/30 graden | ongeveer 12 graden | ongeveer 18 procent | niveau vloerverwarming |
Lees de tabel goed: een radiator die op de ketel 2000 watt gaf, levert bij 45/40 nog maar rond de 800 watt. Dat betekent niet meteen dat je hem moet vervangen, want een goed geisoleerd huis vraagt ook veel minder warmte dan vroeger.
Reken het per kamer uit: warmteverlies tegen radiatorvermogen
De enige eerlijke manier is per kamer twee getallen naast elkaar leggen: het warmteverlies van de kamer (hoeveel watt er bij de koudste dag uit moet) en het afgiftevermogen van de radiator bij de gekozen aanvoertemperatuur.
Het warmteverlies bepaal je uit oppervlak en isolatiegraad. Een grove praktijkvuistregel voor de koudste dag (rond -10 graden buiten):
- Slecht geisoleerd (enkel glas, geen spouw): 100 tot 130 watt per vierkante meter - Matig (spouwmuur, dubbel glas): 60 tot 90 watt per vierkante meter - Goed (na-isolatie, HR++ glas): 40 tot 60 watt per vierkante meter - Zeer goed (nieuwbouw of diepe renovatie): 25 tot 40 watt per vierkante meter
Het radiatorvermogen haal je van het typeplaatje of de tabel, en vermenigvuldig je met de correctiefactor uit de vorige paragraaf. Is de afgifte groter dan het warmteverlies, dan redt de radiator het. Zit hij eronder, dan heb je een keuze: beter isoleren, een grotere radiator, of overstappen op een ander type.
Wanneer je bestaande radiatoren kunnen blijven
In de praktijk zie ik dat bestaande radiatoren vaker blijven dan mensen vrezen, en dat komt door twee dingen. Ten eerste zijn radiatoren vroeger vaak ruim gekozen, met marge. Ten tweede is er in veel huizen ondertussen bijgeisoleerd, waardoor het warmteverlies flink is gedaald.
Blijven de radiatoren staan, dan lukt dat meestal in dit soort gevallen:
- Het huis is goed geisoleerd en je mikt op 45 graden aanvoer of lager - De radiatoren zijn van het dubbele of driedubbele type (type 22 of 33) met convectorplaten - Je accepteert dat de koudste weken iets meer aanvoertemperatuur vragen
Een handige tussenstap is een hoge-temperatuur-warmtepomp die tot 55 of 65 graden kan leveren. Die kost wat rendement, maar laat je radiatoren ongemoeid. Meer daarover staat in het artikel over de hoge-temperatuur-warmtepomp.
LT-radiatoren en ventilatorconvectoren als het net niet past
Redt een kamer het net niet, dan hoef je niet altijd te breken voor vloerverwarming. Er zijn twee gerichte oplossingen.
Een LT-radiator is een radiator met extra convectieoppervlak, gebouwd om bij lage watertemperatuur toch warmte kwijt te kunnen. Bij gelijke afmeting geeft die bij 45 graden meer af dan een gewone plaatradiator.
Een ventilatorconvector (ook wel LT-convector of fan coil) heeft een stille ventilator die lucht langs de warmtewisselaar blaast. Daardoor levert een compact apparaat bij 40 graden aanvoer nog 1500 tot 2500 watt, waar een even grote radiator dat nooit haalt. Het kost een paar watt ventilatorstroom, maar je houdt de aanvoertemperatuur laag en dus de COP hoog. Voor die ene lastige woonkamer is dat vaak de nettere zet dan de hele vloer openbreken. Kijk voor de bredere afweging in het overzicht over het afgiftesysteem voor een warmtepomp.
Een rekenvoorbeeld voor een tussenwoning
Bij een tussenwoning van ongeveer 120 vierkante meter uit de jaren 80, met spouwisolatie en HR++ glas achteraf, reken ik met een warmteverlies rond de 5 tot 6 kilowatt op de koudste dag. De woonkamer van 30 vierkante meter zit dan op zo'n 1500 tot 1800 watt.
De bestaande radiator daar is een type 22 van 1600 bij 600 millimeter, goed voor ongeveer 2900 watt bij 75/65. Bij 45/40 (factor 0,4) blijft daar rond de 1160 watt van over. Dat is te weinig voor de 1600 watt die de kamer vraagt. Voor die kamer kies ik dan een ventilatorconvector of een fors grotere LT-radiator. De slaapkamers, met een verlies van 400 tot 600 watt en radiatoren die bij 45 graden nog 700 watt geven, blijven gewoon hangen. Zo vervang je drie plekken in plaats van de hele woning.
Veelgemaakte fouten die ik in de praktijk zie
De grootste fout is denken dat het een alles-of-niets-keuze is. Bijna nooit hoeft elke radiator eruit. De tweede fout is de aanvoertemperatuur te hoog instellen "voor de zekerheid", waardoor je jarenlang rendement weggeeft terwijl een enkele kamer het probleem was.
Een derde fout: alleen naar de grootte van de radiator kijken en de doorstroming vergeten. Een warmtepomp wil een goede waterhoeveelheid rondpompen. Zitten er nog dichtgedraaide of vervuilde radiatorkranen in, dan haalt de afgifte niet wat de berekening belooft. Laat het systeem daarom goed inregelen en spoelen voordat je concludeert dat radiatoren te klein zijn.
Past een warmtepomp bij jóuw woning?
Of een warmtepomp geschikt is en welk vermogen je nodig hebt, blijkt uit een warmteverliesberekening van je woning. Dat doen we in een onafhankelijk energieadvies, met een concreet plan als resultaat.
Vraag je energieadvies aan · €250Veelgestelde vragen
Moet ik altijd naar vloerverwarming over bij een warmtepomp?
Nee. Vloerverwarming is prettig door de lage aanvoertemperatuur, maar goed gekozen radiatoren of ventilatorconvectoren werken ook uitstekend op een warmtepomp. Reken per kamer na wat nodig is.
Hoe weet ik het afgiftevermogen van mijn radiator?
Meet de afmetingen en het type (enkel, dubbel, met of zonder convectorplaten) en zoek het vermogen bij 75/65 op. Vermenigvuldig dat met de correctiefactor die bij jouw aanvoertemperatuur hoort.
Helpt beter isoleren meer dan grotere radiatoren?
Vaak wel. Isolatie verlaagt het warmteverlies van elke kamer tegelijk, waardoor je met een lagere aanvoertemperatuur toe kunt en de bestaande radiatoren vaker voldoen. Dat verhoogt bovendien je rendement.
De complete warmtepomp-checklist
In elf punten zie je of jouw woning klaar is voor een warmtepomp: isolatie, afgifte, plek voor de unit, subsidie en meer. Laat je e-mail achter, dan sturen we de checklist toe.