Warmtepomp in de winter: blijft het comfortabel bij vorst?
Vraag de gratis checklist aanWarmtepomp in de winter
Zit je met de vraag of een warmtepomp het bij strenge vorst wel volhoudt, of houd je je hart vast voor een koud huis in januari? Begrijpelijke zorg, maar in de praktijk houdt een goed ontworpen warmtepomp je huis ook bij min tien graden warm. Wat er wel gebeurt: hoe kouder het buiten is, hoe harder de pomp moet werken en hoe lager zijn rendement, en af en toe moet hij even ontdooien. Met de juiste isolatie, een lage aanvoertemperatuur en zo nodig wat bijverwarming merk je daar binnen weinig van. In dit kennisartikel lees je waarom het rendement in de winter daalt, wat ontdooien inhoudt, hoe bijverwarming werkt en wat je zelf kunt doen voor een comfortabele winter.
Werkt een warmtepomp bij vorst?
Ja. Een lucht-waterwarmtepomp blijft warmte uit de buitenlucht halen tot ver onder nul; de meeste toestellen werken door tot ongeveer min vijftien tot min twintig graden. Zulke temperaturen halen we in Nederland zelden, en dan nog maar een paar dagen per jaar. De pomp valt dus niet uit als het vriest.
Wel geldt: hoe lager de buitentemperatuur, hoe minder warmte er in de lucht zit en hoe harder de pomp moet werken voor dezelfde warmte binnen. Dat merk je niet aan de temperatuur in huis, maar aan het rendement en het stroomverbruik.
Waarom het rendement in de winter daalt
Een warmtepomp haalt gratis warmte uit de buitenlucht. Bij 7 graden buiten zit daar veel warmte in en draait hij met een COP rond de 4. Bij min zeven graden zit er veel minder warmte in de lucht en zakt de COP naar grofweg 2 tot 2,5. De pomp levert dan nog steeds warmte, maar gebruikt er meer stroom voor.
Dit is normaal en hoort erbij. Het jaargemiddelde, de SCOP, houdt hier al rekening mee. Wil je begrijpen hoe die seizoenswaarde tot stand komt, kijk dan bij de SCOP van een warmtepomp.
Ontdooien: waarom de buitenunit soms omkeert
Bij koud, vochtig weer slaat er rijp of ijs neer op de lamellen van de buitenunit. Dat ijs blokkeert de luchtstroom, dus moet het eraf. De pomp keert daarvoor korte tijd om en stuurt warmte naar buiten om de unit te ontdooien. Zo'n cyclus duurt een paar minuten en herhaalt zich bij vriezend, vochtig weer grofweg elke 30 tot 90 minuten.
Tijdens het ontdooien haalt de pomp warmte uit je verwarmingswater. Met een buffervat of een ruime vloerverwarmingsvloer merk je daar binnen niets van; zonder buffer kun je een lichte koude vlaag voelen. Meer over die buffer staat bij het buffervat bij een warmtepomp.
Bijverwarming: het elektrische element en de hybride ketel
Voor de allerkoudste momenten heeft bijna elke warmtepomp een achtervang. Bij een volledig elektrische pomp is dat een elektrisch verwarmingselement van grofweg 2 tot 6 kilowatt dat bijspringt als de pomp de warmtevraag op een ijskoude dag net niet in zijn eentje aankan. Dat element gebruikt stroom één op één, dus je wilt dat het zo min mogelijk aanslaat; een goed gedimensioneerde pomp heeft het maar zelden nodig.
Bij een hybride warmtepomp is de gasketel de achtervang. Op de koudste dagen, als de pomp minder efficiënt wordt, neemt de ketel de piek over. Dat is juist de kracht van de hybride opstelling: de pomp doet het leeuwendeel van het jaar, de ketel vangt de vorstpieken op. Meer daarover staat bij de hybride warmtepomp.
Rendement per buitentemperatuur
De onderstaande waarden zijn indicatief voor een lucht-waterwarmtepomp met lage-temperatuurafgifte. Ze laten zien hoe de COP met de buitentemperatuur meebeweegt.
| Buitentemperatuur | Indicatieve COP | Aandachtspunt |
|---|---|---|
| 7 graden | Rond 4 | Gunstige omstandigheden, hoog rendement |
| 2 graden | Rond 3 | Kans op ontdooien bij vocht |
| Min zeven graden | 2 tot 2,5 | Meer stroom, mogelijk bijverwarming |
| Min tien graden | Rond 2 | Zeldzaam in Nederland, pomp draait door |
Waarom isolatie en afgiftesysteem juist in de winter tellen
In de winter komt het aan op twee dingen: hoe goed je huis de warmte vasthoudt en op welke temperatuur je stookt. Een goed geïsoleerd huis vraagt ook bij vorst weinig warmte, waardoor de pomp het comfortabel bijhoudt zonder veel bijverwarming. Een tochtig huis vraagt op een koude dag zoveel warmte dat de pomp op zijn tenen moet lopen.
Ook het afgiftesysteem telt. Kun je op lage aanvoertemperatuur stoken, rond de 35 tot 45 graden met vloerverwarming of ruime radiatoren, dan houdt de pomp een redelijk rendement, ook als het vriest. Moet je naar 55 graden omdat de radiatoren krap zijn, dan valt het rendement in de winter verder terug. Wie op hoge temperatuur moet stoken, leest verder bij de hoog-temperatuur-warmtepomp.
Wat je zelf kunt doen voor een goede winter
In de praktijk zie ik dat de meeste winterklachten niet aan de pomp liggen, maar aan de afstelling. Laat de stooklijn goed inregelen zodat de aanvoertemperatuur meebeweegt met de buitentemperatuur. Stook liever constant en rustig door dan met grote sprongen, want een warmtepomp houdt niet van hard opstoken na een nachtverlaging. En zorg dat de buitenunit vrij staat, zodat sneeuw en bladeren de luchtaanzuiging niet blokkeren.
Een veelgemaakte fout die ik tegenkom: mensen zetten 's nachts de temperatuur flink omlaag en verwachten 's ochtends een snelle opwarming. Een warmtepomp warmt juist geleidelijk op, dus een kleine nachtverlaging of helemaal geen werkt bij de meeste woningen beter. Hoeveel stroom dat in de winter kost, lees je bij hoeveel stroom een warmtepomp verbruikt.
Past een warmtepomp bij jóuw woning?
Of een warmtepomp geschikt is en welk vermogen je nodig hebt, blijkt uit een warmteverliesberekening van je woning. Dat doen we in een onafhankelijk energieadvies, met een concreet plan als resultaat.
Vraag je energieadvies aan · €250Veelgestelde vragen
Blijft mijn huis warm bij min tien graden?
Ja, mits de pomp goed op je woning is afgestemd. Hij levert bij vorst minder rendement en gebruikt meer stroom, en zo nodig springt bijverwarming bij, maar de temperatuur in huis blijft op peil. Zulke koude gaat in Nederland bovendien maar om enkele dagen per jaar.
Verbruikt een warmtepomp in de winter meer stroom?
Ja. Bij lage buitentemperatuur daalt de COP, dus voor dezelfde warmte gebruikt de pomp meer stroom. Het grootste deel van je jaarverbruik valt in de koude maanden. Dat is normaal en verrekend in de SCOP.
Heb ik altijd bijverwarming nodig in de winter?
Niet altijd. Een goed gedimensioneerde pomp in een goed geïsoleerd huis komt de meeste winters toe met de pomp alleen. Het elektrische element of, bij hybride, de gasketel is de achtervang voor de enkele extreem koude dag.
De complete warmtepomp-checklist
In elf punten zie je of jouw woning klaar is voor een warmtepomp: isolatie, afgifte, plek voor de unit, subsidie en meer. Laat je e-mail achter, dan sturen we de checklist toe.