Legionella in de boiler: risico, temperatuur en preventie
Vraag de gratis checklist aanLegionella in de boiler
Maak je je zorgen over legionella in je boiler, bijvoorbeeld omdat je las dat je de boiler juist niet te laag moet instellen? Die zorg is terecht om serieus te nemen, maar met de juiste temperatuur is het risico thuis goed te beheersen. Legionella is een bacterie die van nature in klein aantal in water zit en pas een probleem wordt als hij zich flink kan vermeerderen in lauw, stilstaand water. Een voorraadboiler houdt een hoeveelheid water op temperatuur, en juist daar draait alles om die temperatuur: warm genoeg en de bacterie krijgt geen kans. In dit kennisartikel lees je hoe legionella ontstaat, bij welke temperatuur hij afsterft, waarom zuinig stoken en veiligheid soms botsen en hoe je je warmwaterinstallatie thuis veilig houdt.
Wat legionella is en waarom een boiler een risicoplek kan zijn
Legionella is de bacterie achter de veteranenziekte, een ernstige vorm van longontsteking. Je wordt er niet ziek van door besmet water te drinken, maar door het inademen van hele fijne waterdruppeltjes, aerosolen, waarin de bacterie zit. Onder de douche ontstaan precies zulke druppeltjes, en dat maakt de warmwaterinstallatie tot het aandachtspunt. De bacterie vermeerdert zich het snelst in lauw water dat lang stilstaat. Een boiler die te koel is ingesteld of water bevat dat weinig ververst wordt, biedt daarvoor de omstandigheden. In een goed ingestelde installatie die regelmatig gebruikt wordt, is het risico klein.
De temperatuur bepaalt bijna alles
De belangrijkste knop die je in de hand hebt, is de temperatuur van het water in de boiler. De relatie tussen temperatuur en de bacterie is behoorlijk scherp.
| Temperatuur | Wat er met legionella gebeurt |
|---|---|
| 20 tot 45 °C | groeit snel, dit is de risicozone |
| rond 50 °C | groei stopt, langzaam afsterven |
| 60 °C | afgedood binnen ongeveer 10 tot 30 minuten |
| 70 °C | vrijwel direct afgedood |
Hieruit volgt de vuistregel die installateurs aanhouden: houd het water in de boiler op ongeveer 60 graden. Bij die temperatuur sterft de bacterie betrouwbaar af, terwijl je nog niet onnodig hoog stookt. Onder de 50 graden beland je in het gebied waar de bacterie zich juist thuis voelt, en dat wil je bij een voorraadvat vermijden.
Waarom zuinig stoken en veiligheid botsen
Hier zit een spanning die vaak verkeerd wordt begrepen. Voor de zuinigheid en tegen kalkvorming zou je de boiler het liefst zo laag mogelijk instellen: elke graad minder scheelt energie en kalk. Voor de veiligheid rond legionella wil je juist niet te laag. Bij een voorraadboiler wint de veiligheid, want de bacterie krijgt in een groot vat lauw water alle ruimte. Daarom is 60 graden een goed werkbaar compromis: hoog genoeg om veilig te zijn, niet hoger dan nodig. Bij een doorstroomtoestel zonder voorraad, zoals een combiketel die het water pas verwarmt als je de kraan opent, speelt dit veel minder, omdat er geen voorraad lauw water blijft staan.
De anti-legionellastand van een warmtepompboiler
Een warmtepompboiler werkt zuinig en houdt het water daarom vaak op een wat lagere gebruikstemperatuur dan 60 graden. Om de veiligheid te borgen heeft zo'n toestel een anti-legionellaprogramma: met een vaste tussenpoos, bijvoorbeeld wekelijks, verwarmt het toestel het hele vat een keer door naar 60 graden of hoger om de bacterie af te doden. Vaak schakelt daarvoor kortstondig een elektrisch element bij, omdat het warmtepompje zelf die hogere temperatuur lastig haalt. Laat die stand altijd ingeschakeld staan. Zet je hem uit om stroom te besparen, dan haal je de ingebouwde veiligheid weg, en dat is precies bij dit toestel niet verstandig.
Stilstaand water is het echte risico
Temperatuur is de helft van het verhaal, doorstroming de andere helft. Legionella krijgt vooral kans in water dat lang stilstaat op een lauwe temperatuur. Denk aan een logeerbadkamer die zelden wordt gebruikt, een buitenkraan met een lange leiding, of de hele installatie na een vakantie. In zulke dode leidingen en stilstaand water koelt het water af tot in de risicozone en gebeurt er weken niets. Wanneer ik bij een woning kom die een tijd leeg heeft gestaan, is dat altijd het eerste waar ik naar kijk: niet de boiler zelf, maar de leidingen die lang niet zijn doorgestroomd.
Zo houd je je warmwaterinstallatie veilig
Met een paar gewoontes houd je het risico thuis klein:
- Stel de boiler in op ongeveer 60 graden en laat de anti-legionellastand van een warmtepompboiler aan staan. - Gebruik alle tappunten regelmatig, ook de logeerdouche en zelden gebruikte kranen, zodat er geen stilstaand water blijft staan. - Spoel na een vakantie of langere leegstand alle warmwaterkranen en de douche ruim door voordat je het water weer gebruikt. Laat de eerste keer het water goed warm doorlopen. - Vermijd onnodig lange leidingen naar zelden gebruikte tappunten; een dode leiding is een vaste risicoplek. - Kies de boiler niet veel groter dan je nodig hebt, want in een overmaatse voorraad ververst het water trager.
Wanneer je moet oppassen
Voor de meeste gezonde mensen in een normaal gebruikt huis is het risico klein zolang de temperatuur klopt. Extra voorzichtigheid is op zijn plaats bij mensen met een verminderde weerstand, bij een woning die lang heeft leeggestaan, en bij installaties met veel zelden gebruikte tappunten. In die gevallen is doorspoelen en de temperatuur controleren geen overbodige moeite. Twijfel je over een oudere installatie met lange, deels ongebruikte leidingen, laat een installateur er dan naar kijken.
Welke warmwateroplossing past bij jouw woning?
Dat hangt af van je verbruik, ruimte en of je gasloos gaat. In een onafhankelijk energieadvies kiezen we samen de beste route voor je hele woning. Start met de keuzehulp.
Vraag je energieadvies aan · €250Veelgestelde vragen
Bij welke temperatuur sterft legionella af?
Vanaf ongeveer 50 graden stopt de groei en sterft de bacterie langzaam af. Bij 60 graden is hij binnen tien tot dertig minuten gedood, bij 70 graden vrijwel direct. Daarom houden installateurs een boilertemperatuur van rond de 60 graden aan.
Moet ik mijn boiler echt op 60 graden zetten?
Bij een voorraadboiler is dat verstandig, omdat er anders lauw water blijft staan waarin de bacterie kan groeien. Lager instellen bespaart wat energie en kalk, maar bij een voorraadvat weegt de veiligheid zwaarder. Bij een doorstroomtoestel zonder voorraad speelt dit veel minder.
Wat moet ik na een vakantie doen?
Spoel na langere afwezigheid alle warmwaterkranen en de douche ruim door met warm water voordat je het weer gebruikt, zodat het stilstaande water in de leidingen wordt ververst. Houd bij het doorspoelen van de douche de handdouche laag en vermijd onnodig veel nevel.
De complete warmwater-checklist
In negen punten kies je de beste manier om zonder gas warm water te maken voor jouw woning en huishouden. Laat je e-mail achter, dan sturen we de checklist toe.